نرخ اشغال کارشناس (Occupancy Rate) در مرکز تماس، دقیقاً توضیح می‌دهد چرا کارشناسان شما با وجود ساعت‌ها کار مداوم، هنوز با صف طولانی تماس‌ها روبه‌رو هستند. کارشناسان فرصت کافی برای استراحت بین تماس‌ها ندارند، مشتریان دقایق و ساعت‌های طولانی منتظر می‌مانند و همه چیز به هم ریخته! به نظر ما که مشکل از کمبود نیرو نیست... از نحوه مدیریت تماس‌هاست.

فرمول محاسبه  Occupancy Rate یا نرخ اشغال چیست؟

نرخ اشغال به شما کمک می‌کند بفهمید کارشناسان در چه سهمی از زمانِ آماده‌به‌کار خود، مشغول رسیدگی به تماس‌ها و کارهای مرتبط با آن هستند. صدالبته که نرخ اشغال بالاتر لزوما به معنای عملکرد بهتر نیست. چون اگر این عدد بیش از حد افزایش پیدا کند، ممکن است کیفیت پاسخ‌گویی افت کند و خستگی کارشناسان بالا برود. 

البته "رسیدگی" به تماس‌ها، فقط به زمان صحبت با مشتری محدود نمی‌شود. کارهایی مثل ثبت اطلاعات تماس، تکمیل پرونده و نوشتن یادداشت پس از مکالمه هم می‌توانند جزو زمان رسیدگی محسوب شوند.

فرمول رایج محاسبه نرخ اشغال به این شکل است:

OR=تماسها به رسیدگی زمانکار به آماده زمان×100

زمان آماده‌به‌کار مدت زمانی است که کارشناس برای پاسخ‌گویی به تماس‌ها در دسترس قرار دارد. بنابراین زمان استراحت، جلسه، آموزش و سایر فعالیت‌های خارج از این بازه معمولا در مخرج فرمول قرار نمی‌گیرند.

یک مثال عملی از محاسبه نرخ اشغال

فرض کنید یک کارشناس در یک ساعت، ۴۵ دقیقه را صرف مکالمه با مشتریان و ثبت اطلاعات تماس‌ها کرده و در ۱۵ دقیقه باقی‌مانده برای دریافت تماس جدید آماده بوده است. اگر مجموع زمان رسیدگی او ۴۵ دقیقه و زمان آماده‌به‌کارش ۶۰ دقیقه باشد، او ۷۵ درصد از زمان آماده‌به‌کار خود را مشغول رسیدگی به تماس‌ها بوده است.

تفاوت نرخ اشغال با تعداد تماس‌های پاسخ‌داده‌شده

ممکن است دو کارشناس در یک ساعت، هر کدام ۲۰ تماس پاسخ دهند، اما نرخ اشغال آن‌ها متفاوت باشد. یکی از کارشناسان شاید بیشتر تماس‌های کوتاه و ساده دریافت کرده باشد، در حالی که دیگری به پرسش‌های پیچیده پاسخ داده و پس از هر تماس زمان بیشتری برای ثبت اطلاعات صرف کرده باشد.

تفاوت نرخ اشغال با تعداد تماس‌های پاسخ‌داده‌شده

به همین دلیل، تعداد تماس‌ها به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش میزان درگیری کارشناس نیست. شاخص AHT یا میانگین زمان رسیدگی به تماس، مدت متوسط صرف‌شده برای مکالمه، انتظار و کارهای پس از تماس را نشان می‌دهد و در کنار نرخ اشغال، تصویر دقیق‌تری از وضعیت عملکرد مرکز تماس ارائه می‌کند.

نرخ اشغال استاندارد مرکز تماس چقدر است؟

هیچ درصد ثابتی برای تمام مراکز تماس مناسب نیست. نوع تماس‌ها، پیچیدگی درخواست مشتریان، ساعات اوج تماس، تعداد کارشناسان و سطح خدمات مورد انتظار، همگی روی محدوده مناسب اثر می‌گذارند.

در خیلی از مراکز تماس، نرخ اشغال حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای برنامه‌ریزی باشد. اما این عدد یک استاندارد قطعی و همگانی نیست. نرخ‌های بالاتر، به‌ویژه اگر برای مدت طولانی در محدوده ۸۵ تا ۹۰ درصد یا بیشتر باقی بمانند، ممکن است نشانه فشار کاری زیاد باشند. 

نرخ اشغال پایین چه معنایی دارد؟

اگر نرخ اشغال برای مدت طولانی پایین باشد، ممکن است تعداد کارشناسان بیشتر از نیاز واقعی باشد یا تماس‌ها به شکل مناسبی میان آن‌ها توزیع نشوند. البته پایین بودن این شاخص همیشه نشانه ضعف نیست. در ساعاتی که تماس کمتری وارد مرکز می‌شود، مقداری زمان آزاد برای کارشناسان طبیعی است و به آن‌ها اجازه می‌دهد برای تماس‌های بعدی آماده بمانند.

برای مثال، اگر نرخ اشغال یک مرکز در ساعات ابتدایی صبح ۵۵ درصد و در ساعات پایانی روز ۸۰ درصد باشد، ممکن است مشکل اصلی نه تعداد کل نیروها، بلکه توزیع نامناسب شیفت‌ها باشد. در چنین شرایطی، بررسی الگوی ورود تماس‌ها و برنامه‌ریزی نیروی انسانی می‌تواند مفیدتر از کاهش تعداد کارشناسان باشد.

نرخ اشغال بالا چه زمانی نگران‌کننده است؟

در یک بازه شلوغ که تعداد تماس‌های ورودی ناگهان افزایش پیدا می‌کند، بالا رفتن این شاخص قابل انتظار است. نگرانی شما باید زمانی جدی ‌شود که کارشناسان در بیشتر ساعات کاری تقریبا بدون وقفه مشغول باشند و فرصت کافی برای بازیابی انرژی، ثبت دقیق اطلاعات و آماده شدن برای تماس بعدی نداشته باشند.

چنین وضعیتی ممکن است به افزایش خطا، افت کیفیت مکالمه، طولانی شدن رسیدگی به درخواست‌ها و فرسودگی شغلی منجر شود. بنابراین، هدف مدیر نباید رساندن نرخ اشغال به بالاترین عدد ممکن باشد. هدف، حفظ بهره‌وری در کنار کیفیت پاسخ‌گویی و سلامت کاری تیم است. 

وضعیت نرخ اشغال

برداشت احتمالی

اقدام پیشنهادی

پایین‌تر از محدوده هدف

احتمال ظرفیت مازاد یا توزیع نامناسب تماس‌ها

بررسی حجم تماس و برنامه شیفت‌ها

حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد

نقطه شروع احتمالی برای برنامه‌ریزی در خیلی از مراکز

بررسی هم‌زمان کیفیت و زمان انتظار

بالاتر از ۸۵ تا ۹۰ درصد به‌صورت پایدار

احتمال فشار کاری زیاد و کمبود ظرفیت

بازبینی تعداد نیروها و توزیع تماس‌ها

نزدیک به ۱۰۰ درصد برای مدت طولانی

فرصت بسیار محدود برای زمان‌های آزاد بین تماس‌ها

بررسی فوری ظرفیت، صف تماس و فشار کاری

این جدول یک راهنمای اولیه است، نه معیار قطعی ارزیابی. برای تعیین محدوده مناسب باید نوع فعالیت مرکز تماس و اهداف پاسخ‌گویی آن را در نظر بگیرید.

تفاوت Occupancy Rate با  Utilization و Service Level

برای مدیریت دقیق مرکز تماس، تنها دانستن نرخ اشغال کافی نیست. بعضی شاخص‌ها میزان درگیری کارشناسان را نشان می‌دهند، برخی کیفیت پاسخ‌گویی به مشتری را ارزیابی می‌کنند و برخی دیگر مدت زمان صرف‌شده برای هر تماس را اندازه می‌گیرند. اشتباه گرفتن این معیارها ممکن است باعث شود مدیر برای حل یک مشکل، تصمیم نادرستی بگیرد.

  • Utilization Rate یا نرخ بهره‌برداری از نیروی انسانی، نشان می‌دهد چه سهمی از کل زمان کاری برای فعالیت‌های شغلی صرف شده است. در مقابل Occupancy Rate معمولا زمان رسیدگی به تعاملات مشتری را با زمان حضور آماده‌به‌کار کارشناس مقایسه می‌کند. 

  • Service Level یا سطح خدمات مرکز تماس، درصد تماس‌هایی را نشان می‌دهد که در یک بازه زمانی مشخص و در محدوده زمانی هدف، پاسخ داده شده‌اند. ممکن است نرخ اشغال کارشناسان بالا باشد، اما به دلیل کمبود نیرو، مشتریان مدت زیادی در صف تماس منتظر بمانند و سطح خدمات کاهش پیدا کند. 

  • AHT  مخفف Average Handle Time و به معنای میانگین زمان رسیدگی به تماس است. AHT و نرخ اشغال به هم مرتبط‌اند، اما یک چیز را اندازه نمی‌گیرند. برای نمونه، افزایش AHT ممکن است باعث افزایش نرخ اشغال شود، چون هر تماس زمان بیشتری می‌گیرد. اما اگر هم‌زمان تعداد تماس‌های ورودی کاهش پیدا کند، نرخ اشغال ممکن است ثابت بماند یا حتی پایین بیاید.

چه عواملی نرخ اشغال کارشناسان را افزایش یا کاهش می‌دهند؟

اگر نرخ اشغال مرکز تماس از محدوده هدف خارج شده، قبل از هر تصمیمی باید علت آن را پیدا کنید. افزایش این شاخص همیشه به معنی افزایش بهره‌وری نیست و کاهش آن هم لزوما به معنی اتلاف منابع نیست. گاهی تعداد تماس‌ها تغییر کرده، گاهی فرایند رسیدگی طولانی شده و گاهی تماس‌ها به‌درستی میان کارشناسان توزیع نمی‌شوند.

چه عواملی نرخ اشغال کارشناسان را افزایش یا کاهش می‌دهند؟

1-افزایش یا کاهش حجم تماس‌های ورودی

اگر در یک ساعت تعداد تماس‌های بیشتری وارد مرکز شود، کارشناسان زمان بیشتری را صرف رسیدگی خواهند کرد. به‌خصوص اگر تعداد نیروهای آماده‌به‌کار ثابت بماند.

برای مدیریت این وضعیت، پیش بینی حجم تماس ضروری است. پیش‌بینی یعنی برآورد تعداد تماس‌هایی که در ساعات، روزها یا دوره‌های آینده وارد مرکز می‌شوند؛ برآوردی که می‌تواند بر اساس سابقه تماس‌ها، الگوهای روزانه، مناسبت‌ها و تغییرات فصلی انجام شود. 

2-تعداد کارشناسان و نحوه برنامه‌ریزی شیفت‌ها

وقتی تعداد نیروها کمتر از نیاز باشد، هر کارشناس سهم بیشتری از تماس‌ها را رسیدگی می‌کند و فشار کاری افزایش می‌یابد. در مقابل، حضور تعداد زیادی کارشناس در ساعاتی که تماس کمی وارد می‌شود، نرخ اشغال را کاهش می‌دهد.

راهکار این نیست که همیشه تعداد نیروها را افزایش یا کاهش دهید. بلکه باید حضور آن‌ها را با الگوی ورود تماس‌ها هماهنگ کنید. ممکن است با جابه‌جایی زمان شروع شیفت‌ها یا تقسیم بهتر ساعات کاری، بدون افزایش تعداد کارکنان، تعادل مناسب‌تری میان نرخ اشغال و سرعت پاسخ‌گویی ایجاد شود.

3-طولانی شدن تماس‌ها و افزایش AHT

اگر تماس‌ها طولانی‌تر شوند، کارشناسان برای رسیدگی به همان تعداد درخواست، زمان بیشتری نیاز خواهند داشت. این اتفاق ممکن است به دلیل پیچیدگی سوال‌های مشتریان، ضعف آموزش، فرایندهای اداری طولانی یا دسترسی دشوار به اطلاعات موردنیاز رخ دهد.

برای تشخیص علت، فقط میانگین AHT را بررسی نکنید. بهتر است تماس‌ها را بر اساس موضوع، نوع درخواست و میزان پیچیدگی دسته‌بندی کنید. اگر مدت رسیدگی به یک گروه خاص از تماس‌ها بیشتر از حد معمول است، شاید لازم باشد فرایند پاسخ‌گویی به آن درخواست‌ها اصلاح شود یا کارشناسان به اطلاعات و ابزارهای مناسب‌تری دسترسی داشته باشند.

4-توزیع نامناسب تماس‌ها میان کارشناسان

شاید یک کارشناس دائما مشغول پاسخ‌گویی باشد، در حالی که کارشناس دیگری با مهارت مشابه زمان آزاد بیشتری دارد. این وضعیت می‌تواند هم نرخ اشغال افراد را نامتوازن کند و هم انتظار مشتریان را افزایش دهد.

توزیع هوشمند تماس ACD (Automatic Call Distribution) سیستمی است که تماس‌های ورودی را بر اساس قواعد مشخص، مانند مهارت کارشناس، وضعیت دسترس‌پذیری یا اولویت تماس، به کارشناسان مناسب هدایت می‌کند. استفاده درست از این قابلیت کمک می‌کند تماس‌ها منظم‌تر توزیع شوند و فشار کاری روی یک گروه محدود متمرکز نشود.

5-طولانی شدن کارهای پس از تماس

رسیدگی به مشتری همیشه با پایان مکالمه تمام نمی‌شود. کارشناس ممکن است لازم باشد نتیجه تماس را ثبت کند، اطلاعات مشتری را به‌روزرسانی کند، درخواست را برای واحد دیگری بفرستد یا پیگیری بعدی را مشخص کند. 

 اگر کارشناسان مجبور باشند اطلاعات را در چند سامانه جداگانه وارد کنند یا برای ثبت هر درخواست مراحل تکراری را طی کنند، زمان پس از تماس افزایش می‌یابد. یکپارچه‌سازی فرایندها و استفاده از CRM یا سامانه مدیریت ارتباط با مشتری که اطلاعات و سوابق تعاملات مشتری را در یک محل نگهداری می‌کند، می‌تواند ثبت اطلاعات را ساده‌تر کند و از انجام دوباره‌کاری جلوگیری کند.

6-کیفیت زیرساخت تلفنی و ابزارهای مورد استفاده

اختلال در سامانه تلفنی، دشواری انتقال تماس، تأخیر در نمایش اطلاعات مشتری یا قطعی ارتباط می‌تواند رسیدگی به درخواست‌ها را طولانی‌تر کند. در چنین شرایطی، کارشناس ممکن است برای انجام یک کار ساده زمان بیشتری صرف کند یا ناچار شود تماس را دوباره برقرار کند.

به همین دلیل، بررسی نرخ اشغال باید در کنار ارزیابی عملکرد زیرساخت تلفنی انجام شود. یک سامانه تلفنی مناسب، گزارش‌های دقیق و ابزارهای مدیریتی قابل اتکا به مدیر کمک می‌کنند بفهمد زمان کارشناسان دقیقا کجا صرف می‌شود و برای رفع گلوگاه‌ها چه اقدامی لازم است. 

جمع‌بندی 

نرخ اشغال کارشناس یکی از شاخص‌های مهم برای سنجش تناسب میان حجم کار و ظرفیت پاسخ‌گویی در مرکز تماس است. این شاخص به مدیران نشان می‌دهد کارشناسان در زمان آماده‌به‌کار خود چه میزان درگیر رسیدگی به تماس‌ها هستند. 

اما برای تفسیر درست آن، باید عواملی مانند AHT، حجم تماس‌های ورودی، تعداد نیروهای آماده‌به‌کار، سطح خدمات و کیفیت پاسخ‌گویی را هم در نظر گرفت.

در نهایت، اجرای این راهکارها زمانی نتیجه‌بخش‌تر است که زیرساخت تلفنی مناسبی داشته باشید. شرکت تلفنچی با ارائه خدمات تلفن ابری و تحت شبکه، می‌تواند یکی از گزینه‌های بررسی برای کسب‌وکارهایی باشد که به دنبال مدیریت بهتر تماس‌ها و بهبود فرایندهای ارتباط با مشتری هستند.